هر چند آرمان برقراری ارتباط عمیق فرهنگی بین کشورهای اسلامی یک ارزش اسلامی است که بسیاری از آیات قرآن و آموزه های اسلامی نیز بر آن تاکید دارد ، اما باید اقرار کرد که راهکار عملی آن از طریق انتخاب شهری به عنوان پایتخت فرهنگی با هماهنگی برخی از کشورهای همسایه ، دستاوردی غربی می باشد که در اواخر قرن بیستم با عنوان ( CULTURAL CENTER ) ابداع واجرا شده است .
اندیشه اعلام پایتخت فرهنگی به کنفرانسی بر می گردد که در سال 1982 زیر نظر سازمان ملل متحد در مکزیک در مورد راهبردهای فرهنگی برگزار شد . ایده مزبور بر این مبنا شکل گرفت که فرهنگ ، محور اساسی حیات فردی و اجتماعی انسان هاست و توسعه جامعه بشری اساسا" و ابسته به رشد فرهنگی می باشد که هدف آن تحقق خیر برای آدمیان است.

این ایده سپس از اروپا به جهان عرب سرایت کرد و از سال 1996 اتحادیه عرب هر سال یکی از شهرهای کشورهای عربی را به عنوان پایتخت فرهنگی جهان عرب معرفی نمود تا پایتخت فرهنگی در آن سال قطب تمرکز فعالیت های علمی ، فرهنگی ، برگزاری جشنواره ها ، همایش ها ، فستیوال های سینما ، تئاتر و نمایشگاههای فرهنگی و اقتصادی قرار گیرد .
دستاوردهای مثبت این رخداد ، سرانجام کشورهای اسلامی را به اجرای آن در سطح جهان اسلام تشویق نمود، تا وزرای فرهنگ 57 کشور اسلامی عضو سازمان کنفرانس اسلامی در نشست خود در سال 2004 میلادی در نمایه ای ، شهرهایی را از سال 2005 تا 2014 به مدت ده سال آینده به عنوان پایتخت فرهنگی جهان اسلام تعیین نمایند .سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی پس از کارشناسی های مختلف و با بررسی گزینه هایی مانند قم ، مشهد و اصفهان سرانجام اصفهان را به دلیل علاقه جهان اسلام به مشاهیر و پیشینه تاریخی این شهر ، از سوی جمهوری اسلامی ا یران پیشنهاد کرد .
اصفهان

"شهر اصفهان با فراز و فرودهای تاریخی، گنبدهای فیـــروزه ای، فرهنگ غنی و به قول ناصر خسرو قبادیانی ( 481 – 394 هـ .ق ) شهری بر هامون نهاده ، با آب وهوایی خوش ، بناهایی نیکو و مرتفع ، مسجد آدینه ای بزرگ که در همه ی زمین پارسی گویان ، شهری نیکوتر وجامع تر و آبادتر از اصفهان ندیدم".اکنون پس از دو بار تجربه پایتختی ، در دوره سلجوقی و صفوی یکبار دیگر جایگاه رفیع گذشته خود را تکرار می کند .
"اصفهان یا سپاهان شهری باستانی است که در افسانه ها ، آن را مرکز سپاهیگری ایران خوانده اند ، جایی که کاو ه آهنگر ، پس از پیروزی فریدون بر ضحاک بر آن فرمانروا گردید" .
فرهنگ غنی و طبیعت زیبا ، این شهر را در قرون متمادی به یکی از بزرگترین و آبادترین شهرهای جهانی تبدیل کرده است ."حتی اسکندر مقدونی هم ، آن زمان که برای فتح ایران و نابودی اش به این ســـرزمین حمله ور می شود ، و قتی به اصفهان پا می گــــــذارد بسیار به آن علاقمند می گردد و از تخریبش خودداری می کند " .
شهری چنین باشکوه یکی از بزرگترین مسجدهای جهان ، چندین سازه ، مدرسه نظامیه و بسیاری بناهای باشکوه دیگری را که هر یک از شاهکارهای بی نظیر هستند در دل خود جای داده است ، چنان که « گنبد تاج الملک » عنوان زیباترین گنبد آجری جهان را دارد و تخت فولاد که سومین قبرستان در اسلام وکشورهای اسلامی پس از قبرستان بقیع و وادی السلام نجف است با مساجدی که از مربع کف ، که چون ضلع و زاویه دار است به نماد آغاز و انجام عالم خاکی تشبیه می شود و در گردن هشت ضلعی و بیست و چهار ضلعی و در نهایت دایره گنبدی ، که چون نه ضلع دارد و نه زاویه بی آغاز و انجام و نمادی از عالم ملکوتی و آسمانی است ( مسجد شیخ لطف اله ) ختم می شود .

تاریخ اصفهان سرشار از هویت است ، هویت علمی ، دینی ، معماری ، هنری ، تاریخی و سنتی و به قول پیرلوتی ( PIERRE LOTI ) نویسنده فرانسوی در کتاب به سوی اصفهان ،" اصفهان نه تنها آیینه تاریخ تمدن کهنسال ، که آیینه خلاقیت بشر است ، اصفهان خود به تنهایی کهکشانی است که دست یافتن به ژرفای زیبایی وعظمت آن ممکن نیست" . اما در این سال پایتختی نصف جهان بر جهان امری بود که ممکن شد .
تهیه و گرد آوری
سوسن مشهدی
کارشناس مسئول آموزش
اداره کل امور فرهنگی سازمان تربیت بدنی
1 – دکتر محمد خاقانی – یک فرصت طلایی – اصفهان -1384
2 – دکترجواداژه ای – اصفهان زیبنده پایتختی جهان اسلام –اصفهان – 1384
3 – رضوان اصغری – لحظه ای خارق العاده از تاریخ تمدن – اصفهان – 1384
4 – دکتر سید مرتضی سقائیان نژاد -چهره جاودانه نصف جهان –اصفهان – 1384
5 – محبوبه گلستانی فرد - بناهایی که با تو سخن می گویند – 1384